Probleem op deze pagina?

Project: SeniorFOOD - Voeding voor senioren: Opportuniteiten en uitdagingen

VIS/CO: Collectief onderzoek van Vlaamse Innovatiesamenwerkingsverbanden
01/01/2014
28/02/2015

Voeding speelt een belangrijke rol in het dagelijkse leven van mensen. Enerzijds is het noodzakelijk om te overleven, anderzijds heeft voeding ook impact op de gezondheid (chronisch en acuut, preventief of als behandeling van klachten), op het sociaal functioneren (gelegenheid tot ontmoeten, gezelligheid, …) en op het psychologisch welbevinden (lekker eten, voldaan gevoel, …).

Deze impact is a fortiori aanwezig bij ouderen, waar de toenemende levensverwachting de gezondheid, het sociaal functioneren en het psychologisch welbevinden onder druk kan zetten. Het ontwikkelen van aangepaste voedingsmiddelen die aan deze maatschappelijke veranderingen tegemoet komt is dan ook een belangrijke economische opportuniteit voor bedrijven, maar tegelijk ook een maatschappelijke en ethische verplichting gezien de alsmaar toenemende vergrijzing in de westerse landen.

Het project richt zich op een brede doelgroep van voedingsbedrijven, evenals ingrediëntenleveranciers en producenten van voedingssupplementen, cateraars en leveranciers van grootkeukens. Kortom, eenieder die een rol wenst te spelen in de ontwikkeling en het aanbod van voeding die aangepast is aan de noden van verschillende groepen van ouderen. Daarbij wordt verwacht dat bedrijven specifiek gaan inzetten op innovatie gericht naar deze consumentengroep, en daarbij ook gebruik zullen maken van wetenschappelijke informatie en tools die daarvoor ter beschikking komen, zowel binnen het huidige project als in eventuele vervolgprojecten.

Opportuniteit en probleemstelling

Voeding speelt een belangrijke rol in het dagelijkse leven van mensen. Enerzijds is het noodzakelijk om te overleven, anderzijds heeft voeding ook impact op de gezondheid (chronisch en acuut, preventief of als behandeling van klachten), op het sociaal functioneren (gelegenheid tot ontmoeten, gezelligheid, …) en op het psychologisch welbevinden (lekker eten, voldaan gevoel, …).

Deze impact is a fortiori aanwezig bij ouderen, waar de toenemende levensverwachting de gezondheid, het sociaal functioneren en het psychologisch welbevinden onder druk kan zetten. Het ontwikkelen van aangepaste voedingsmiddelen die aan deze maatschappelijke veranderingen tegemoet komt is dan ook een belangrijke economische opportuniteit voor bedrijven, maar tegelijk ook een maatschappelijke en ethische verplichting gezien de alsmaar toenemende vergrijzing in de westerse landen.

Inhoud voorgesteld onderzoek

In deze haalbaarheidsstudie worden de verschillende domeinen die gerelateerd zijn aan voeding voor senioren geïnventariseerd vanuit een bedrijfsmatige invalshoek. Er wordt dus bestudeerd welke informatie beschikbaar is over voeding voor ouderen in de meest brede betekenis, maar tegelijk wordt deze informatie meteen geïnterpreteerd naar relevantie voor de voedingsbedrijven in het kader van de economische en technologische haalbaarheid van productontwikkeling voor deze doelgroep. De drie domeinen zijn tegelijk ook drie werkpakketten, aangevuld met een vierde werkpakket voor de integratie en valorisatie van de projectresultaten:

Werkpakket 1: Socio-economische haalbaarheid

Werkpakket 2: Medisch-nutritionele haalbaarheid

Werkpakket 3: Technologische en wettelijke haalbaarheid

Werkpakket 4: Coördinatie, integratie, disseminatie en valorisatie

Gezien de grote complexiteit en multidisciplinariteit van de haalbaarheidsstudie, worden de verschillende facetten steeds bestudeerd en geïnventariseerd vanuit twee hoofdassen. Beide assen vormen het denkkader voor het project waartegen de verschillende werkpakketten worden uitgewerkt. De beide assen zijn voor de voedingsbedrijven ook de meest logische aanknopingspunten om het huidige productgamma en de opportuniteiten op de markt af te toetsen.
AS 1: Medisch-nutritionele behoefte voor het product

Centrale vraag: “Waarom is een aangepaste voeding nodig voor deze doelgroep?”

Aangepaste voeding kan noodzakelijk zijn voor drie verschillende redenen:

- Nutritioneel
- Chronische specifieke behoefte (preventief, als deel van een behandeling)
- Specifieke aanpassing van de nutritionele waarde (verhoogde eiwitinname bij ziekte, doorligwonden, …; verbeterde biobeschikbaarheid van de nutriënten; verhoogde/aangepaste dosering van (nieuwe) nutriënten; …)
- Verbeterde inname van de producten
- Aangepaste/versterkte smaak (“appetijtelijker”)
- Verbeterde kauw- en slikervaring
- Sociodemografische facetten (beperkte mobiliteit van de doelgroep, individuele portionering, thuiszorg t.o.v. RVT, …)

De beschrijving van deze hoofdas leidt ook tot een definitie van “senioren” in het kader van dit project. Indien de hierboven vermelde behoefte voor een aangepaste voeding leeftijdsgebonden is, wordt de informatie meegenomen in het project. Aangezien het interpreteren en gebruiken van de projectresultaten door de bedrijven mogelijks gemakkelijker kan zijn indien dit leeftijdsgebonden wordt uitgedrukt, werd als startpunt voor het project vertrokken van volgende, vereenvoudigde indeling:

Tussen 50 en 70 jaar: kapitaalkrachtige, bewuste genieters, actieve populatie, individuele consumenten

Tussen 70 en 80 jaar: overgangsgroep (inclusief thuiszorg, maaltijdbezorging, dienstencentra, …)

Ouder dan 80 jaar: meer behoeftig, minder mobiel, hogere incidentie van (leeftijdsgebonden) ziektes, maaltijd als groepsgebeuren in een RVT, …

AS 2: ketentype met vier soorten producten voor deze doelgroep

Centrale vraag: “Hoe wordt het product aangeleverd tot bij de consument?”

De manier waarop het product wordt aangeleverd bij de consument (hieronder te verstaan de persoon uit de doelgroep, maar even goed de hulpverlener in thuiszorg, RVT of ziekenhuis), heeft een fundamentele impact op zowel de technologische als economische en logistieke aspecten van deze producten. Hier worden vier ketentypes onderscheiden, op basis van de temperatuur waarop het product wordt bewaard en getransporteerd.

Diepvries (<-18°C)

Koude keten (< 7°C)

Kamertemperatuur

Warme aflevering bij de consument

Uitvoerders

Het project werd aangevraagd en gecoördineerd door Flanders’ FOOD. De uitvoering was in handen van twee onderzoeksgroepen van de KU Leuven en twee onderzoeksgroepen Thomas More.

In deze haalbaarheidsstudie werden de verschillende domeinen die gerelateerd zijn aan voeding voor senioren geïnventariseerd vanuit een bedrijfsmatige invalshoek. Er werd dus bestudeerd welke informatie beschikbaar is over voeding voor ouderen in de meest brede betekenis, en deze informatie werd meteen geïnterpreteerd naar relevantie voor de voedingsbedrijven in het kader van de economische en technologische haalbaarheid van productontwikkeling voor deze doelgroep.

De resultaten zijn:

een inventaris van de beschikbare informatie (met uitgebreide verwijzing naar de bronnen) met een conclusies bij de relevante informatie
een aantal roadmaps met enerzijds een interpretatie van de informatie met de opportuniteiten voor de bedrijven en anderzijds de leemtes in wetenschappelijke kennis en in zorgbehoeften

Gezien de grote complexiteit en multidisciplinariteit van de haalbaarheidsstudie, werden de verschillende facetten bestudeerd, geïnventariseerd en geëvalueerd vanuit twee invalshoeken / assen:

As 1: “Waarom is een aangepaste voeding nodig voor deze doelgroep?”
As 2: “Hoe wordt het product aangeleverd tot bij de consument?”

Hierdoor werd de inventaris, samenvatting en de roadmap uitgewerkt aan de hand van de meest logische aanknopingspunten voor de bedrijven om het huidige productgamma en de opportuniteiten op de markt af te toetsen. De doelgroepbedrijven krijgen op die manier een overzicht van de verschillende factoren waarmee ze rekening moeten houden bij het benaderen van de senior als consument, zowel bekeken vanuit productontwikkeling als vanuit een businessmodel. Deze nieuwe mogelijkheden kunnen vervolgens bedrijfsintern worden ontwikkeld of in samenwerking met een kennisinstelling in een vervolgonderzoek.

De detailstudie van de verschillende facetten werd opgedeeld in vier werkpakketten (WP) op basis van de wetenschappelijke inhoud:

WP1: Socio-Economische haalbaarheid
WP2: Medisch-nutritionele aspecten
WP3: Technologische en wettelijke haalbaarheid
WP4: Coördinatie, integratie, disseminatie en valorisatie

Jessica Devos
Charlotte Boone, Johan Claes
Luc Verhoeven (Just Innovation), Luc Larmuseau (iLLumoo)
Share this on